خانه » مقالات » بررسی نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری هویت دینی و معنوی جوانان آمریکایی
بررسی نقش رسانه‌ها در شکل‌گیری هویت دینی و معنوی جوانان آمریکایی
دوشنبه, ۲۵ آبان ۱۴۰۵
زمان تقریبی مطالعه ۹ دقیقه
این گزارش خلاصه‌ای از افکارسنجی «مرکز پژوهشگران و داستان‌پردازان» (CSS) از فوریه تا ژوئن ۲۰۲۶ است که به بررسی چگونگی تأثیرگذاری رسانه‌های سنتی و دیجیتال بر تجربۀ ایمان، تعلق اجتماعی و بازنمایی ادیان در میان نسل جوان (آمریکا) می‌پردازد.

۱. رسانه با زندگی واقعی ادغام شده و بر هویت دینی جوانان اثر می‌گذارد. با وجود کاهش حضور در اماکن مذهبی، اکثریت نوجوانان آمریکایی همچنان به خدا یا قدرتی فرامادی باور دارند. پژوهشگران به جای تفکیک فضای مجازی و واقعی، از مفهوم «فضای ادغام‌شده» استفاده می‌کنند؛ به این معنا که رسانه‌های دیجیتال با روابط خانوادگی، دوستانه و نهادهای حضوری هم‌پوشانی پیدا کرده و جوانان با انتخاب و بازنشر فعالانه محتوا، هویت معنوی خود را شکل می‌دهند.

۲. محتوای رسانه‌ای برای بیش از ۹۷ درصد جوانان مذهبی و ۸۰ درصد جوانان غیرمذهبی تجربه‌ای الهام‌بخش یا آرامش‌بخش ایجاد کرده است. در این میان، موسیقی مذهبی، تلاوت قرآن، مزامیر و سرودهای آیینی فارغ از نوع سنت دینی، ابزاری مشترک برای کاهش اضطراب و بازیابی تمرکز بوده‌اند و حتی افرادی که مناسک دینی را به‌طور فعال انجام نمی‌دهند، از این طریق با پیشینه اعتقادی خود ارتباط برقرار می‌کنند.

۳. شبکه‌های اجتماعی مجازی جایگزین اجتماعات حضوری نشده‌اند. بیش از ۶۰ درصد جوانان مذهبی فعالیت دینی خود را همچنان متکی بر فضاهای سنتی (مانند مسجد، کلیسا و معبد) یا ترکیبی از حضور فیزیکی و فضای آنلاین می‌دانند، زیرا تجربۀ موجود در مناسک جمعی در فضای مجازی قابل حس نیست.

۴. حدود ۶۸ درصد جوانان مذهبی برای ارسال محتوا و حفظ ارتباط با همسالان خود از رسانه استفاده می‌کنند.

۵. جوانان برای طرح پرسش‌های اعتقادی به روحانیون و خانواده مراجعه می‌کنند و ابزارهای چت‌بات هوش مصنوعی و جست‌وجوهای عمومی اینترنتی در رتبه‌های آخر اعتماد آن‌ها قرار دارند. این موضوع نشان می‌دهد که دسترسی آسان به اطلاعات آنلاین به معنای مرجعیت یافتن آن در تصمیم‌گیری‌های اعتقادی نیست.

۶. نزدیک به ۸۰ درصد جوانان مذهبی دست‌کم گاهی و بیش از نیمی از آن‌ها به‌طور منظم از اپلیکیشن‌های اختصاصی دینی (مانند Quranly، Pray Daily، Hallow و iGurbani) برای مطالعۀ متون مقدس، پخش زندۀ مراسم و یادآوری عبادات استفاده می‌کنند. این اپلیکیشن‌ها اغلب از سوی نهادهای دینی معتبر معرفی شده‌اند.

۷. رسانه زمینۀ آشنایی با دیدگاه‌های متنوع و پرسشگری را فراهم کرده است. بر اساس پیمایش، ۶۷ درصد جوانان مذهبی و ۷۸ درصد جوانان غیرمذهبی از طریق رسانه با موضوعات معنوی جدیدی آشنا شده‌اند که به سه مسیر منجر شده است: ۱. عمیق‌شدن باورها، ۲. تردید در عین ماندن در سنت دینی، ۳. خروج از دین. این فضا به‌ویژه برای جوانانی که در خانواده امکان طرح آزادانه تردیدهای خود را ندارند، محلی برای جست‌وجوی روایت‌های تاریخی و عقیدتی متفاوت است.

۸. افراد غیرمذهبی از طریق مشاهده تجربه‌های مشابه دیگران در فضای آنلاین درمی‌یابند که پرسش‌ها و دیدگاه‌هایشان منحصر به فرد نیست و از این طریق به دین و دین‌داران احساس تعلق پیدا می‌کنند.

۹. ارائۀ تصویر نادرست از دین در رسانه، جوانان را تحت تأثیر قرار داده است. کمتر از نیمی از پاسخ‌دهندگان (حدود ۴۰ درصد) معتقدند رسانه‌ها باورهای آن‌ها را درست نمایش می‌دهند. حدود ۷۰ درصد جوانان مذهبی گزارش داده‌اند که این تصویر نادرست بر رفتار دیگران با آن‌ها اثر می‌گذارد. در نتیجه، حدود ۷۰ درصد پیروان ناشی از این تأثیر، در ابراز عقاید خود یا انجام مناسک احساس امنیت کمتری دارند.

۱۰. محتوای دینی در شبکه‌های اجتماعی به بروز تنش در روابط خانوادگی و شکل‌گیری نظارت منجر شده است. بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان در تمام گروه‌ها (به‌جز سیک‌ها)، از جمله ۶۵ درصد یهودیان و ۶۳ درصد مسلمانان، بروز اختلاف با خانواده و دوستان را بر سر محتوای دینی آنلاین، تجربه کرده‌اند. این فضا علاوه بر ایجاد پدیدۀ «فاصله‌گیری از گفتمان آنلاین» (کنار کشیدن از صفحات دینی به دلیل قطبی‌شدن مباحث بدون ترک دین)، موجب رواج «نظارت درون‌گروهی» (قضاوت و سرزنش شدید رفتار و پوشش یکدیگر در بخش نظرات توسط هم‌کیشان) و تشدید اختلافات فرقه‌ای و سیاسی در شبکه‌های اجتماعی شده است.

۱۱. شبکه‌های اجتماعی به دلیل نمایش زندگی روزمره، در بازنمایی واقعی دین بسیار موفق‌تر از سینما و تلویزیون عمل کرده‌اند. در میان مصادیق بازنمایی مثبت و معتبر باورها، شبکه‌های اجتماعی با ۴۲ درصد بالاتر از سینما و تلویزیون (۲۳.۱ درصد) قرار گرفته‌ است. جوانان معتقدند محصولات سینمایی و تلویزیونی اغلب به نمادهای ظاهری یا کلیشه‌ها بسنده می‌کنند.

نویسندگان
سایر مقالات