
طی سالهای اخیر، حفاظت از داده در زمره مسائل عمومی[۱] قرار گرفته است و به نگرانی اغلب کشورها مبدل شده است. تنظیم مقررات برای حفاظت از داده گستره وسیعی از جمعآوری، ذخیرهسازی، انتقال و استفاده از داده را در برگرفته است و البته این مسئله عمومی فراتر از مرزهای جغرافیایی یک کشور رفته و در سطح بینالملل مطرح شده است.
ظهور و توسعه فناوریهای رایانهای و رستاخیز داده در عصر فضای مجازی، منافع متفاوت و بعضاً متعارضی را در بخشهای مختلف یک اجتماع رقم زده است، به عنوان نمونه هزینه پردازش اطلاعات به شدت کاهش یافته است؛ دادهها با استفاده روزافزون کاربران اینترنت و سایر شبکهها به صورت نمایی رشد میکند؛ جریان آزاد اطلاعات میان مرزهای جغرافیایی ابزاری در خدمت لیبرالیزسیون جهانی شده است و فرصتی بیبدیل برای جمعآوری و پردازش اطلاعات را با اغراض علمی، تجاری و سیاسی را پدید آورده است.
امروزه سازمانهای دولتی و خصوصی از پردازش دادهها برای تخمین، پیشبینی و هدایت رفتار شهروندان و مشتریان حداکثر تلاش خویش را به کار بستهاند و در سویی دیگر جامعه مدنی به دلیل دسترسی بهتر و بیشتر به داده امکان نظارت و مطالبه گری یافته است.
افراد و آحاد جامعه از دریچه حریم خصوصی به حفاظت از داده ورود پیدا میکنند؛ کسب و کارهای خصوصی رقابتپذیری و توزیع متقارن داده را شرط لازم یک بازار قوی میدانند و دولتها ضمن تکلیف عمومی خویش در حفاظت از داده متناسب با اهداف فوقالذکر، ملزم به فراهم آوردن بستر پاسخگویی و شفافیت نیز هستند تا نظارت بخش مردمی را ممکن سازند.
این منافع مختلف و بعضاً متعارض در بخشهای دولتی، خصوصی و مردمی در استفاده از داده، موجب جهتگیریهای متفاوت نظامهای حقوقی و قانونی در حفاظت از داده شده است.
به عبارتی دیگر، دکترین متفاوت حکمرانی کشورها، موجب اتخاذ موقعیتی متفاوت در رویکردهای حفاظت از داده شده است.
1.رویکردهای لیبرالیستی: حفاظت از داده در خدمت بازار کشورهای لیبرال و به طور خاص امریکاییها که پلتفرمهای اصلی فضای مجازی را در سلطه خویش دارند، حفاظت از داده را با شعار بیطرفی شبکهای و جریان آزاد اطلاعات ترویج میکنند. این رویکرد نگاه عمدتاً اقتصادی به داده دارد و داده در عصر مجازی را اهرمی در خدمت لیبرالیزاسیون جهانی میداند که فرصتی بیبدیل برای جمعآوری و پردازش اطلاعات را با اغراض علمی، تجاری و حتی سیاسی پدید آورده است.ارزشهایی مانند بازبودن[۲]، شفافیت، تقارن اطلاعات و بازار رقابت سالم، تأمین زیرساختهای لازم جهت درآمدزایی از موضوع داده و … ارزشهایی است که این دیدگاه دنبال میکند. فارغ از نگاه لیبرالیستی، موضوع «بخش خصوصی قدرتمند» شرط لازم توسعه زنجیره صنعت داده در کشور و به تبع آن بخشهای دیگر فضای مجازی است.
2.رویکردهای ناسیونالیستی: نگاههای ناسیونالیستی و به طور مشخص اروپاییها که از قرن هفده تأکید ویژهای بر مرز و دولت-ملت دارند، با تأکید بر حقوق خصوصی به موضوع حفاظت از داده ورود داشتهاند و مقررات عمومی حفاظت از داده[۳] را با محوریت دادههای شخصی و حفظ حریم خصوصی طرح میکنند.
همچنین ارزشی مانند شفافیت به طور گسترده مورد تأکید این رویکرد است و در حفاظت از داده به بخش سوم جامعه توجه ویژهای دارند و حاکمیت را نیز مکلف میدانند که در موضوع حفاظت از داده، زمینه را برای نظارت عمومی و مطالبات مردمی فراهم کند.
3.رویکردهای سوسیالیستی: به طور خاص چینیها حفاظت از داده را تَبَعی میدانند و ذیل سلطه یا حاکمیت سایبری[۴] طرح میکنند. نگاه غالب ایشان، امنیت ملی است و حفاظت از داده را نه ذیل حریم خصوصی بلکه ذیل امنیت ملی تعریف میکنند.