در طول تحول تاریخ بشری، همواره افراد، گروه‌ها، قبیله‌ها، کشورها، ملت‌ها و اتحادهای بین‌المللی در تلاش بوده‌اند تا خواسته‌ها و اراده مطلوب خود را بر فرد یا گروهی دیگر تحمیل کنند. در این نبرد اراده‌ها، گاه زور بازو، شمشیر، تفنگ و جنگ سخت نقش‌آفرین بوده است و گاه جنگ نرم، با بهره‌گیری از گفتار و نوشتار، همراه با تشویق، تهدید، تطمیع، فریب و نیرنگ، به‌عنوان ابزار اثرگذاری مورد استفاده قرار گرفته است.

در دهه‌های اخیر، گسترش فناوری‌های ارتباطی و افزایش دانش درباره فرایندهای روان‌شناختی و تصمیم‌گیری انسان، موجب شده است کارآمدی و صرفه اقتصادی جنگ نرم به‌طور چشمگیری افزایش یابد. به بیان دیگر، در عصر حاضر استفاده از قدرت نرم برای تغییر نگرش‌ها، شکل‌دهی به افکار و تحمیل اراده بر افراد یا نهادها، در بسیاری از موارد مسیری کارآمدتر، کم‌هزینه‌تر و در دسترس‌تر از اعمال قدرت سخت به شمار می‌رود.

«عملیات تأثیر» (که در برخی متون از آن با عنوان عملیات نفوذ یا عملیات اثرگذاری نیز یاد می‌شود)، به مجموعه‌ای از اقدامات سازمان‌یافته اطلاق می‌شود که توسط دولت‌ها یا بازیگران غیردولتی، در داخل یا خارج از مرزهای کشورها، با هدف تحریف اطلاعات، قضاوت‌ها و احساسات سیاسی انجام می‌گیرد. هدف نهایی این اقدامات معمولاً دستیابی به نتایج راهبردی یا ژئوپلیتیکی است. این عملیات می‌تواند شامل روش‌های گوناگونی همچون تولید و انتشار اخبار جعلی یا اطلاعات گمراه‌کننده (Misinformation)، ایجاد شبکه‌ها و حساب‌های کاربری جعلی و استفاده از تقویت‌کننده‌های کاذب (False Amplifiers) برای دستکاری افکار عمومی باشد.

در فضای مجازی، عملیات تأثیر از طریق فعالیت گسترده اشخاص، نهادها و گروه‌های سیاسی برای جهت‌دهی، اثرگذاری و تغییر نگرش‌های جامعه هدف انجام می‌شود. بخش مهمی از این فعالیت‌ها به کنترل و شکل‌دهی فرایند تولید، انتشار و گسترش اطلاعات مربوط است. مجموعه این اقدامات که با هدف دستکاری جریان اطلاعات صورت می‌گیرد، تحت عنوان «عملیات اطلاعات» (Information Operations) شناخته می‌شود.

شایان ذکر است که در برخی پژوهش‌ها، عملیات اطلاعات و عملیات تأثیر مترادف در نظر گرفته شده‌اند؛ اما با بررسی نمونه‌های مختلف عملیات تأثیر که در فصل‌های بعدی ارائه خواهد شد، به نظر می‌رسد عملیات تأثیر مفهومی گسترده‌تر از عملیات اطلاعات داشته و ابعاد متنوع‌تری را در بر می‌گیرد.

در بخش نخست این کتاب، عناصر اصلی عملیات اطلاعات و ابعاد مختلف آن معرفی و بررسی می‌شود. سپس در بخش دوم، چند نمونه برجسته از عملیات تأثیر، از جمله پرونده مشهور مرتبط با فعالیت نهادهای وابسته به روسیه در فضای سیاسی و اجتماعی ایالات متحده آمریکا، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. در ادامه، در فصل سوم، شواهدی از ابعاد گسترده عملیات تأثیر در فضای مجازی ایران با هدف اثرگذاری بر کاربران ایرانی بررسی می‌شود. در بخش پایانی نیز برای درک بهتر راهبردها و تاکتیک‌های مورد استفاده در عملیات تأثیر، پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه شناسایی و تحلیل این راهبردها مرور خواهد شد.

بررسی این مطالعات نشان می‌دهد که طراحان عملیات تأثیر با شناخت دقیق فرایندهای روانی و شناختی کاربران، از ظرفیت فناوری‌های اطلاعاتی، اقتصاد رفتاری و بازاریابی دیجیتال بهره می‌گیرند تا اهداف خود را با اثربخشی بیشتری دنبال کنند.

در این پژوهش تلاش شده است با بررسی نمونه‌های شاخص عملیات تأثیر، نحوه به‌کارگیری هوشمندانه یافته‌های علوم شناختی و فناوری‌های نوین اطلاعات در قالب تاکتیک‌های متنوع برای مخاطب تبیین شود. نمونه‌های اجراشده از عملیات تأثیر در جهان، با وجود هزینه نسبتاً اندک، در دستیابی به اهداف اولیه خود از جمله مداخله در فرایندهای سیاسی و دموکراتیک، اثرگذاری فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جوامع هدف، موفقیت‌های قابل‌توجهی داشته‌اند.

با توجه به شواهد گسترده از اجرای عملیات تأثیر توسط گروه‌های مختلف در فضای مجازی با هدف اثرگذاری بر مخاطبان ایرانی، ضروری است در گام نخست، ابعاد این پدیده و مفاهیم مرتبط با آن برای جامعه پژوهشی و نخبگانی کشور تبیین شود و نیازهای پژوهشی این حوزه مورد توجه قرار گیرد. در گام بعدی نیز باید بر پایه نتایج این پژوهش‌ها، نقشه راهی برای طراحی و اجرای اقدامات مقابله‌ای مؤثر در برابر عملیات تأثیر تدوین شود.