بازنمایی شخصیت و چهرۀ معصومین (علیهمالسلام) و تالیتلو ایشان در قالب کاراکتر بازیهای رایانهای و هولوگرام و آواتارهای متاورسی ایشان، موضوع تحقیق و بررسی در این پژوهش است.
با توجه به گسترش بازیهای رایانهای از یک سو و ظرفیتهای بالای تکنولوژی متاورس و قدرت اقناع و بازنمایی این صنعت و استفادۀ گستردۀ ادیان در معرفی شخصیتهای مقدس خود از این طریق و نیز ترویج آیینهای مقدس از طریق بالا بردن ضریب الگوپذیری مخاطب و امکان وهن و تنقیص رتبه و شأن معصومان در بازنمایی آواتار و هولوگرام ایشان، ضرورت بررسی جوانب امر را در یک تحقیق فنی و مطالعۀ بینرشتهای دانش فقه را دوچندان نموده است.
بیشک بازنمایی معصومان و مقدسان به شکل آواتار و هولوگرام ایشان در فراجهان متاورس با ویژگیهای این فضا و کاراکتر ایشان در بازیهای رایانهای، تأثیر عمیقی بر روی ذهن و ضمیر مخاطبان خود بهویژه جوانان و نوجوانان دارند و میتواند مانند الگویی در زندگی مخاطبان مطرح شوند و تصاویر ذهنی آنان را نسبت به تمام باورها، ارزشها، هنجارهای و مفاهیم مادی و معنوی دگرگون سازد و تصویر جدیدی جایگزین آن کند. حال باید ضوابط فقهی بازنمایی شخصیتها و الگوهای دینی و معصومان (علیهمالسلام) و تالیتلو آنها را در متاورس و بازیهای کامپیوتری شناسایی کرد و محورهایی که بازنمایی چهرۀ معصوم را متعلق حکم فقهی میکند بررسی نمود.
به نظر میرسد که بحث تنها بر سر نمایش چهرۀ معصومان و ایفای نقش از طریق کاراکتر بازی یا آواتار و هولوگرام ایشان در فضای متاورس نیست، بلکه مهم ارائۀ شخصیت معصومین و تلقی از وسائط فیض الهی و تبیین حقایق ایمانی برای باورمندی مخاطب است. باورمندی ایمانی از موجوداتی که رابطۀ مستقیم یا غیرمستقیم با وحی الهی داشته و ایمان به حقیقت اصیل ایشان، بستر ایمان موحّدان و مؤمنان را فراهم میآورد و توحیدپروری میکند.
ازجمله موانع و دغدغههایی که این بازنمایی را صعب و سخت میکند، نحوۀ نمایش شخصیت و چهرۀ انبیا و ائمۀ معصومین و مقدسین در بازیهای کامپیوتری و فراجهان متاورس است که موجب وهن و تنزل مقام و منزلت ایشان میشود. این امر باعث شده امکان تقریر دو دیدگاه موافق و مخالف بازنمایی و نمایش چهره و شخصیت معصومان و مقدسین در بازیهای رایانهای و فضای متاورس شکل بگیرد و هریک دلایل خود را ارائه کنند.
پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با ابزار کتابخانهای تلاش میکند به این سؤال اصلی پاسخ دهد که بازنمایی و تصویرسازی چهره و شخصیت معصومین در بازیهای کامپیوتری و فضای متاورس از منظر فقه امامیه چه حکمیدارد. دلایل موافقان و مخالفان را بررسی و تحلیل نموده و از این منظر پاسخ دقیقی بر بازنمایی چهره و شخصیت ایشان در بازیها و متاورس باشد.
نگارنده پس از تجمیع آرا و اقوال فقها و تفقه حکمی، نظر مختاری ارائه میکند و سپس به راهحلهای فنی و تکنیکی درخصوص چنین بازنمایی میپردازد.
سؤال اصلی و پایۀ این تحقیق آن است که حکم فقهی بازنمایی و تصویرسازی چهره و شخصیت معصومان در بازیهای رایانهای و آواتارهای متاورسی چیست؟ برای پاسخ به این سؤال ناگزیریم از تبیین ماهیت، آثار و پیامدهای اجتماعی بازنمایی و تصویرسازی چهره و شخصیت معصومان در این دو فضا و نیز تحلیل مستندات فقهی موافقان و مخالفان بازنمایی و تصویرسازی چهره و شخصیت معصومان در آنها بحث کنیم.
در بررسیهای انجامشده، هیچ تحقیقی با موضوع پژوهش حاضر یافت نشد و تنها درخصوص نمایش معصومان در آثار نمایشی چند تحقیق همچون چهرهنگاری معصومان در آینۀ فقه، خورشید در قاب، تصویرپردازی از سیمای پیامبران در سینمای هالیوود، بررسی فقهی بازنمایی چهرۀ معصومان (علیهمالسلام) در فیلم و سریال منتشر شده است.
هرچند آثار یادشده زمینۀ لازم برای بررسی تحلیلی و استدلالی فقهی بر روی موضوع را فراهم آورده است، اما اثر مستقلی كه با رویکرد فقه استدلالی به بررسی اجتهادی موضوع بازنمایی چهره و شخصیت معصومین و مقدسین در بازیهای رایانهای و فراجهان متاورس بپردازد یافت نشد.
حال به دلیل اهمیت جایگاه معصومان و تالیتلو ایشان در عقاید و باورهای ایمانی و نیز نقش و جایگاه ایشان بهعنوان وسائط فیض الهی، به نظر میرسد ادلۀ مانعین كه بازنمایی و تصویرگری چهره و شخصیت معصومان در بازیهای کامپیوتری و فضای متاورس را موجب تقدسزدایی یا هتك حرمت آنان و در نتیجه ممنوع میدانند قابلدفاع است؛ بااینحال در موارد اندكی و با شروط خاصی قول به جواز بازنمایی شخصیت و چهرۀ معصومان در محیط متاورس (نه در بازی کامپیوتری) بلامانع است.
