پروژه «شاخص تنظیمگری توسعهمحور فضای مجازی در ایران» باهدف ارزیابی نظاممند عملکرد نهادهای تنظیمگر در بازارهای مختلف اقتصاد دیجیتال، در سه فاز متوالی طراحی و اجرا شده است.
در فاز نخست، مطالعات نظری و تخصصی حول مفهوم تنظیمگری و ابعاد آن، انجام گرفت. در این مرحله، با درنظرگرفتن ملاحظات و اقتضائات بومی و همچنین دریافت بازخورد از خبرگان بخش خصوصی، دانشگاهیان و مدیران پیشین نهادهای عمومی، چارچوب اولیۀ شاخصها و پرسشنامه ارزیابی و تدوین شد. این پرسشنامه بهگونهای طراحی گردید که بتواند دادههای لازم را از منظر ذینفعان اصلی بازار، بهویژه کسبوکارهای بخش خصوصی، جمعآوری کند. ساختار پرسشنامه مشتمل بر ۵ محور اصلی است، هر محور بین ۳ تا ۴ سنجه دارد که مجموعاً ۱۸ سنجه را تشکیل میدهد؛ برای مثال، محور اول یعنی «فرایند مقرراتگذاری و تصمیمگیری» از سه سنجۀ «شفافیت»، «مشارکت» و «ارزیابی و بررسی» تشکیل شده است. برای هر سنجه نیز تقریبا سه پرسش طراحی شده است که مجموعاً ۵۱ پرسش چند گزینهای را شامل میشود.
در فاز دوم، یعنی جمعآوری داده، دادههای مرتبط با وضعیت تنظیمگری در هر یک از بازارهای منتخب اقتصاد دیجیتال گردآوری شد. برای این منظور از ۶۱ کسبوکار فعال حوزۀ اقتصاد دیجیتال دعوت شد که از این میان نزدیک به ۴۰ مصاحبه با کسبوکارهای فعال در ۲۰ بازار مختلف انجام گرفت. دادههای حاصل، پس از پردازش در قالب پرسشنامههای تکمیلشده مستند شد. این مرحله همچنین شامل اصلاحات موضعی در پرسشنامهها بود تا بر اساس بازخوردهای مصاحبهشوندگان و تجربههای عملی، سنجهها و پرسشها دقیقتر و کارآمدتر شوند.
فاز سوم که محتوای اصلی این گزارش را تشکیل میدهد، به تحلیل نهایی دادهها، امتیازدهی کمی بر اساس پاسخها، و مصورسازی نتایج اختصاص یافته است. برای هر بازار، نمودارهای «عنکبوتی» بر مبنای نمرات ۱۸ سنجه کلیدی ترسیم و در کنار آنها، تحلیلهای کیفی از مهمترین چالشها و فرصتهای تنظیمگری ارائه شده است. این رویکرد امکان مقایسه نسبی عملکرد نهادهای تنظیمگر و شناسایی نقاط قوت و ضعف آنها را فراهم میآورد، درحالیکه ویژگیهای خاص و شرایط هر بازار نیز مدنظر قرار گرفته است.
این گزارش، ضمن ارائه تصویر کلی از وضعیت تنظیمگری توسعهمحور در حوزههای متنوع اقتصاد دیجیتال، میکوشد ابزاری برای گفتوگو، سیاستگذاری مبتنی بر شواهد، و بهبود کارکرد نهادهای تنظیمگر در جهت ارتقای محیط کسبوکار دیجیتال در کشور فراهم سازد.
