در دسامبر ۲۰۱۹، شیوع یک ویروس جدید در چین که به کووید-۱۹ یا همان کرونا معروف شد، ظرف چند ماه جهان را بهکلی درگیر شرایطی ویژه کرد (سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۲۰). این بیماری اختلال گستردهای در نظامهای آموزشی ایجاد کرد و دولتها را ناگزیر به لغو امتحانات سراسری، تعطیلی موقت مدارس، توقف آموزش حضوری و رعایت دقیق فاصلهگذاری فیزیکی کرد (فام و نگوین، ۲۰۲۰). در واقع، با شیوع ویروس کرونا در سال ۲۰۱۹، نظامهای آموزشی سراسر جهان به ناچار به سمت آموزش مجازی و آنلاین حرکت کردند. این تغییر ناگهانی نهتنها روشهای سنتی آموزش را تحت تأثیر قرار داد، بلکه چالشها و فرصتهای جدیدی برای یادگیری و تدریس نیز ایجاد کرد.
آموزش مجازی با مزایایی چون دسترسی آسان به منابع آموزشی، یادگیری در هر زمان و مکان و کاهش هزینههای مرتبط با آموزش حضوری همراه است. در دوران پساکرونا، با وجود بازگشت آموزش حضوری، بسیاری از مؤسسات آموزشی به دنبال حفظ و بهبود برنامههای آموزش مجازی بودهاند تا از مزایای آن بهرهبرداری کنند (مشکوه و نیرو، ۱۴۰۱). همچنین، تحقیقات نشان میدهند که آموزش مجازی میتواند بهعنوان راهکاری مؤثر برای حفظ فرایند یادگیری در شرایط بحرانی شناخته شود (عرب رحمتپور، عبادالهی نطنزی و عرب رحمتیپور، ۱۴۰۳).
پیش از شیوع ویروس کرونا، نرمافزارهای آموزش مجازی مانند مودل و بلکبُرد ابزارهایی برای یادگیری آنلاین بودند، اما میزان استفاده از آنها محدود بود و بیشتر در دانشگاهها و مؤسسات آموزشی بزرگ به کار گرفته میشدند. همچنین، آموزش حضوری شیوه غالب بود و این نرمافزارها عمدتاً برای تکمیل فرایند یادگیری مورد استفاده قرار میگرفتند. با شیوع ویروس کرونا، نیاز به آموزش آنلاین بهشدت افزایش یافت و بسیاری از مؤسسات آموزشی به سرعت به استفاده از نرمافزارهای آموزش مجازی روی آوردند. این روند، زمینه گسترش ابزارهایی مانند زوم، مایکروسافت تیمز و گوگل میت را فراهم کرد که قابلیتهای بیشتری برای تعامل زنده، برگزاری و ضبط کلاسها ارائه میدادند (ابراهیمی و زینالدینی میمند، ۱۴۰۱). با بازگشت آموزش حضوری، بسیاری از مؤسسات نیز اجرای برنامههای آموزش ترکیبی را در دستور کار قرار دادند؛ برنامههایی که تلفیقی از آموزش حضوری و آنلاین هستند. همچنین، نرمافزارهای آموزش مجازی توسعه یافتهاند و امکانات بیشتری مانند آزمونهای آنلاین، ارزیابیهای تعاملی و منابع چندرسانهای را ارائه میکنند و بیش از گذشته بر کیفیت یادگیری و نیازهای یادگیرندگان تمرکز دارند.
سیر تحول نرمافزارهای آموزش مجازی در دوران کرونا و پس از آن، نشاندهنده تغییری اساسی در شیوههای تدریس و یادگیری است. این تحولات نهتنها بر ابزارها، بلکه بر روشها و نیازهای آموزشی نیز تأثیر گذاشتهاند. ازاینرو، لازم است نظامهای آموزشی بهطور مستمر خود را با تغییرات جدید در حوزه آموزش مجازی هماهنگ کنند. در این راستا، شناسایی سیاستهای داخلی و خارجی مرتبط با آموزش مجازی، بررسی برنامههای آموزشی و ارائه پیشنهادها و اقدامات مؤثر برای آینده آموزش مجازی کشور، از اهمیت ویژهای برخوردار است و در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، بررسی تجربههای موفق بینالمللی در زمینه آموزش مجازی میتواند به مدیران آموزشی کمک کند تا تصمیمهای آگاهانهتری اتخاذ کرده و از بهترین شیوهها بهرهبرداری کنند. این پژوهش میتواند منبعی ارزشمند برای تصمیمگیرندگان آموزشی باشد تا با بهرهگیری از یافتههای آن، برنامههای آموزشی مؤثرتری طراحی کنند.
این پژوهش در چند بخش مفصل تهیه و تدوین شده و نسخه کامل آن در سایت پژوهشگاه فضای مجازی قابل بارگیری است. دفتر حاضر، بخش تجربهخوانی و مرور مصوبهها و سیاستهای داخلی و خارجی در زمینه آموزش مجازی پس از دوران کروناست و به دو پرسش از پنج پرسش اصلی این پژوهش میپردازد.
