پیشرفت در فناوری اطلاعات و ارتباطات سبب شده است تا آموزشهای مجازی در سالهای اخیر بهعنوان بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره بشر درآید. در قرن حاضر، فناوری نقش حیاتی در آموزش و زندگی روزمره انسان ایفا میکند. استفاده از فناوریهای برخط، فرصتهایی برای بهرهگیری از شیوههای جدید یادگیری و روشهای مؤثر آموزشی فراهم آورده و معلمان و آموزگاران را به استفاده از فناوری در طراحی مجدد نظام آموزشی فراخوانده است. علاوه بر این، فناوری نقش مهمی در کمک به یادگیرندگان برای بهرهمندی بیشتر از آموزش دارد. امروزه صرف تأکید بر نظام آموزش سنتی برای یاددهی ـ یادگیری مادامالعمر کافی نیست.
نیازهای روزافزون مردم به آموزش و یادگیری، عدم پوششدهی آموزشی در سراسر کشور، کمبود امکانات اقتصادی افراد متقاضی آموزش برای ورود به شهرهای بزرگ، هزینههای رفتوآمد به کلانشهرها برای بهرهمندی از آموزش و بهطور کلی عدم دسترسی همه افراد به آموزش به دلایل مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و… ضرورت استقرار و برگزاری دورههای آموزش و یادگیری بهصورت مجازی و الکترونیکی را نشان میدهد.
آموزش مجازی متشکل از دو حوزه اصلی، یعنی یادگیری و فناوری، است. یادگیری فرایندی شناختی برای دستیابی به دانش است و فناوری عاملی در فرایند یادگیری به شمار میرود؛ به این معنا که فناوری بهعنوان ابزاری در فرایند یادگیری مورد استفاده قرار میگیرد. اصطلاح «آموزش مجازی» را نخستینبار کراس مطرح کرد و آن را به انواع آموزشهایی اطلاق نمود که از فناوریهای اینترنت و اینترانت برای آموزش و یادگیری استفاده میکنند.
کوپر در تعریف مفهومی آموزش مجازی، آن را مجموعهای از فعالیتهای آموزشی میداند که با استفاده از ابزارهای الکترونیکی اعم از صوتی، تصویری، رایانهای و شبکهای انجام میگیرند. مایر و رایان نیز آموزش مجازی را یادگیری فعال و هوشمند میدانند که ضمن ایجاد تحول در فرایند یاددهی ـ یادگیری، در گسترش، تعمیق و پایدارسازی فرهنگ فناوری اطلاعات و ارتباطات نقشی اساسی و محوری ایفا میکند.
آموزش مجازی، بهرهگیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات با هدف تسهیل فرایند آموزش و رفع محدودیتها و نقاط ضعف آموزش سنتی در جهت ارتقای سطح کمی و کیفی آن است. به اعتقاد اکثر کارشناسان و متخصصان حوزه آموزش، امکان دسترسی به مطالب و محتوای درسی در هر زمان و مکان و تکرار آن به دفعات، متناسب با نیاز فراگیر، از مهمترین مزایای این نوع آموزش محسوب میشود.
وجود کلیه اطلاعات بر بستر اینترنت باعث میشود تمامی محدودیتهای زمانی و مکانی آموزش سنتی از میان برداشته شود و افراد شاغل، همچنین کسانی که به هر دلیلی نمیتوانند در زمانهای مشخص در یک مرکز آموزشی یا دانشگاهی خاص حضور داشته باشند، بتوانند از این طریق به تحصیل ادامه دهند.
تغییر از آموزش سنتی به آموزش مجازی مستلزم تعدیل و بازنگری در شیوههای تدریس و یادگیری سنتی است. اگرچه آموزش مجازی فرصتی برای دانشآموزان و دانشجویان غیرسنتی فراهم میکند تا به اهداف آموزشی و آرمانهای خود دست یابند، مطالعات مختلف بر اهمیت تضمین کیفیت در برنامهها و فرایندهای آموزشی تأکید دارند تا دانشجویان برخط بتوانند همان سطح حمایت و پشتیبانی دانشجویان حضوری را دریافت کنند. از اینرو، پژوهشها نسبت به شکلگیری نوعی نظام طبقاتی در دسترسی به آموزش هشدار میدهند.
بنابراین، پشتیبانی از دانشآموزان و دانشجویان بهمنظور اطمینان از مشارکت فعال آنان و دستیابی به نتایج مثبت یادگیری، امری حیاتی است. به همین ترتیب، بررسی عواملی که بهعنوان اصول کلیدی درگیرسازی و مشارکت دانشآموزان در آموزش مجازی شناخته میشوند، ضرورتی انکارناپذیر به شمار میآید.
