امروزه هوش مصنوعی به یکی از میدانهای اصلی مناقشه میان قدرتهای بزرگ جهان تبدیل شده است؛ میدانی که در آن، آمریکا و چین برای شکل دادن به نظم دیجیتال آینده، مدلهای حکمرانی و راهبردهای فناورانه خاصی را دنبال میکنند که در بسیاری موارد در تضاد مستقیم با یکدیگر قرار دارند. این رقابت دیگر به مرزهای دو کشور محدود نیست و هر دو قدرت کوشیدهاند از طریق صادرات فناوری، سرمایهگذاری در زیرساختها و انعقاد قراردادهای استراتژیک، حوزه نفوذ خود را به بازارهای نوظهور جهان گسترش دهند. ایالات متحده، با تکیه بر برتری شرکتهایی همچون انویدیا در حوزه پردازندههای گرافیکی، آنتروپیک و اوپنایآی در زمینه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، و نیز با بهرهگیری از ابزار کنترل صادرات تراشههای پیشرفته، میکوشد اکوسیستم جهانی هوش مصنوعی را حول محور فناوری آمریکایی سازمان دهد. در مقابل، چین با گسترش همکاریهای دیجیتال، صدور فناوریهای ارتباطی و ابری از طریق شرکتهایی مانند هواوی، و ارائه الگویی ارزانتر و با محدودیتهای کمتر، در پی آن است که جایگاه خود را بهعنوان شریکی جایگزین در این بازارها پیدا کند.
کشورهای عربی، بهویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، در کانون این رقابت قرار گرفتهاند. عربستان سعودی با برنامه چشمانداز و امارات متحده عربی با راهبرد ملی هوش مصنوعی ، خود، هر دو کوشیدهاند از منابع مالی حاصل از درآمدهای نفتی برای تبدیل شدن به قطبهای منطقهای هوش مصنوعی بهره ببرند. برخلاف بسیاری از بازیگران دیگر نظام بینالملل که ناگزیر از انتخاب میان دو قدرت هستند، این کشورها تاکنون تلاش کردهاند بهطور همزمان از ظرفیتهای هر دو طرف بهرهمند شوند؛ از یک سو، شراکت با شرکتهای آمریکایی برای دسترسی به پیشرفتهترین تراشهها و مدلهای هوش مصنوعی و، از سوی دیگر، حفظ کانالهای همکاری با چین برای کاهش وابستگی مطلق به واشنگتن. با این حال، این راهبرد موازنه بهطور فزایندهای با محدودیتهای سیاسی و امنیتی مواجه شده است. سیاستهای کنترل صادرات آمریکا و فشار برای انزوای فناورانه چین، دامنه مانور کشورهای خلیج فارس را محدودتر کرده و آنان را به تدریج در برابر انتخابی دشوارتر قرار داده است.
آنچه این رقابت را از یک رقابت تجاری صرف متمایز میکند، پیوند مستقیم آن با مسائل امنیت ملی و جهتگیری راهبردی کشورهاست. زیرساختهای هوش مصنوعی، از مراکز داده گرفته تا مدلهای زبانی بومی، با کنترل اطلاعات، امنیت سایبری و حتی معماری نظامی آینده گره خوردهاند. از این رو، انتخاب شریک فناوری از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس دیگر صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه تصمیمی راهبردی است که میتواند جهتگیری ژئوپلیتیکی این کشورها را برای دهههای آینده تحت تأثیر قرار دهد.


