شکل‌گیری یک ظرفیت تخصصی برای مطالعه حکمرانی دیجیتال چین

مراسم افتتاح باشگاه فعالان حکمرانی دیجیتال چین با حضور مهدی فریدی، علیرضا جاوید عربشاهی، مهدی رحیمی، جمعی از اساتید، پژوهشگران منتخب و مدیران مرکز ملی فضای مجازی در خانه اندیشورزان برگزار شد.

این باشگاه با همکاری پژوهشگاه فضای مجازی و اندیشکده تیانشیا ایجاد شده است و هدف آن، تربیت نیروی انسانی متخصص برای مطالعه، شناخت و تحلیل الگوی حکمرانی دیجیتال چین عنوان شده است. بر اساس محتوای ارائه‌شده در مراسم، رشد سریع فناوری در چین و توسعه این کشور در حوزه‌هایی مانند اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، حکمرانی داده و تنظیم‌گری پلتفرم‌ها، ضرورت شناخت دقیق‌تر تجربه چین را افزایش داده است.

در این چارچوب، باشگاه قرار است بستری مستمر و شبکه‌ای برای تربیت پژوهشگران فراهم کند؛ بستری که اعضای آن بتوانند در طول یک دوره مشخص، ضمن بهره‌گیری از راهنمایی اساتید و منتورها، به مطالعه تخصصی ابعاد مختلف حکمرانی دیجیتال چین بپردازند.

چرا مطالعه تجربه چین اهمیت پیدا کرده است؟

در سال‌های اخیر، حوزه حکمرانی دیجیتال چین طیف گسترده‌ای از موضوعات را دربر گرفته است؛ از توسعه اقتصاد دیجیتال و حکمرانی داده گرفته تا هوش مصنوعی، الگوریتم‌ها و تنظیم‌گری پلتفرم‌ها. به همین دلیل، مطالعه این تجربه صرفاً به شناخت فناوری‌های مورد استفاده در چین محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد اقتصادی، سیاستی و حکمرانی آن نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

در ابتدای مراسم، مهدی فریدی با اشاره به پیشرفت چین در حوزه‌هایی مانند اقتصاد دیجیتال، حکمرانی داده، هوش مصنوعی و تنظیم‌گری پلتفرم‌ها، کمبود نیروی متخصص در کشور برای تحلیل تحولات چین را یکی از چالش‌های اصلی دانست.

بر همین اساس، ایجاد باشگاه به‌عنوان یک مسیر مستمر برای تربیت پژوهشگران در نظر گرفته شده است. هدف از این اقدام، شکل‌گیری مجموعه‌ای از افراد متخصص است که بتوانند تحولات حوزه دیجیتال چین را به‌صورت منظم دنبال و در زمینه‌های تخصصی مختلف مطالعه کنند.

از ۲۵۰ رزومه تا انتخاب ۳۵ پژوهشگر

یکی از بخش‌های قابل توجه برنامه، فرآیند انتخاب اعضای نخستین دوره باشگاه است. پس از انتشار فراخوان در خردادماه، بیش از ۲۵۰ رزومه دریافت شد. این رزومه‌ها طی چهار ماه مورد ارزیابی تخصصی قرار گرفتند و در نهایت ۳۵ پژوهشگر به‌عنوان اعضای نخستین دوره انتخاب شدند.

این افراد قرار است طی یک سال آینده تحت هدایت منتورها و اساتید برجسته فعالیت کنند. طراحی این فرآیند نشان می‌دهد که باشگاه از ابتدا با رویکردی مبتنی بر انتخاب و آموزش تخصصی اعضا شکل گرفته است و قرار نیست صرفاً به برگزاری نشست‌های عمومی درباره چین محدود شود.

در این مدل، اعضای منتخب در طول یک دوره مشخص، فرصت خواهند داشت دانش خود را درباره حوزه‌های مختلف حکمرانی دیجیتال چین توسعه دهند و در قالب گروه‌های تخصصی به مطالعه موضوعات مرتبط بپردازند.

هدف‌گذاری برای تربیت کارشناسان تخصصی

برنامه باشگاه برای سال نخست، تنها به تشکیل شبکه پژوهشگران محدود نمی‌شود. یکی از اهداف اعلام‌شده، تربیت حداقل ۱۰ کارشناس متخصص در حوزه‌های مختلف مرتبط با حکمرانی دیجیتال چین است.

بر اساس برنامه ارائه‌شده، موضوعاتی همچون حکمرانی اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، کلان‌داده‌ها، الگوریتم‌ها و مدل‌های توسعه فناوری در چین از جمله حوزه‌هایی هستند که در این مسیر مورد توجه قرار می‌گیرند.

این موضوعات، دامنه مطالعات باشگاه را از بررسی صرف سیاست‌های فناوری فراتر می‌برد و امکان مطالعه پیوند میان فناوری، اقتصاد و حکمرانی را فراهم می‌کند. همچنین تمرکز بر تربیت کارشناس نشان می‌دهد که خروجی مورد انتظار باشگاه، ایجاد ظرفیت انسانی تخصصی و قابل استفاده در مطالعات و تحلیل‌های مرتبط با چین است.

اقتصاد دیجیتال؛ یکی از محورهای اصلی مطالعه

در بخش دیگری از مراسم، موضوع اقتصاد دیجیتال و تفاوت وضعیت ایران و چین مورد توجه قرار گرفت. علیرضا جاوید عربشاهی، مدیرکل دفتر امور زیربنایی و اقتصادی مرکز ملی فضای مجازی، با اشاره به سهم ۳۵ درصدی اقتصاد دیجیتال چین از تولید ناخالص داخلی و سهم ۷ درصدی ایران، بر ضرورت توسعه لایه‌های تحول دیجیتال در کشور تأکید کرد.

این ارقام در چارچوب بحث‌های مطرح‌شده در مراسم، به‌عنوان یکی از نشانه‌های تفاوت سطح توسعه اقتصاد دیجیتال دو کشور مورد توجه قرار گرفت. عربشاهی همچنین به تفاوت سرانه خرید آنلاین در ایران، چین و آمریکا اشاره کرد و آن را نشان‌دهنده فاصله ایران با اقتصادهای پیشرو در حوزه اقتصاد دیجیتال دانست.

قرار گرفتن این موضوع در برنامه افتتاحیه باشگاه نشان می‌دهد که مطالعه چین در این مجموعه، تنها از منظر فناوری دنبال نمی‌شود و ابعاد اقتصادی تحول دیجیتال نیز بخشی از مسیر مطالعاتی آن خواهد بود.

تجربه میدانی چین؛ از فروشگاه هوشمند تا شفافیت اقتصادی

در ادامه مراسم، مهدی رحیمی با ارائه بخشی از تجربیات میدانی خود از سفر به چین، به نمونه‌هایی از کاربرد فناوری در فرایندهای اقتصادی اشاره کرد.

او با اشاره به مشاهده فروشگاه‌های هوشمند در چین، توضیح داد که در نمونه‌ای از این فرایند، محصول کشاورز پس از ورود به قفسه فروشگاه، به کیف دیجیتال او متصل می‌شود و سازوکار مورد اشاره امکان ایجاد شفافیت در قیمت و کیفیت را فراهم می‌کند.

این تجربه از منظر مطرح‌شده در مراسم، نمونه‌ای از نقش فناوری در کاهش واسطه‌گری و افزایش شفافیت در زنجیره عرضه است. چنین نمونه‌هایی می‌توانند برای پژوهشگران این حوزه اهمیت داشته باشند؛ زیرا امکان بررسی رابطه میان زیرساخت‌های دیجیتال و تغییرات در فرایندهای اقتصادی را فراهم می‌کنند.

در همین چارچوب، تجربه‌های میدانی می‌توانند در کنار مطالعات نظری و سیاستی، تصویری عینی‌تر از نحوه استفاده از فناوری در ساختارهای اقتصادی چین ارائه دهند.

۱۲ حوزه مطالعاتی برای باشگاه

بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، یکی از بخش‌های اصلی فعالیت باشگاه، تشکیل گروه‌های مطالعاتی تخصصی در ۱۲ حوزه اقتصاد دیجیتال چین است.

این گروه‌ها قرار است امکان تمرکز بیشتر اعضا بر موضوعات مشخص را فراهم کنند. در کنار فعالیت گروه‌های مطالعاتی، نشست‌های ماهانه نیز با حضور منتورها، اساتید، نخبگان حوزه چین و مهمانانی همچون مهدی فریدی، علیرضا جاوید عربشاهی و مهدی رحیمی برگزار خواهد شد.

ترکیب مطالعه تخصصی، جلسات منظم و ارتباط با استادان و صاحب‌نظران، بخش دیگری از مدل فعالیت باشگاه را تشکیل می‌دهد. هدف از این ساختار آن است که اعضا علاوه بر مطالعه و پژوهش، در یک شبکه تخصصی با سایر پژوهشگران و کارشناسان این حوزه نیز ارتباط داشته باشند.

حرکت به سمت ساختار مستقل

یکی از اهدافی که برای آینده باشگاه تعریف شده، حرکت به سمت ساختاری مستقل و اداره مجموعه توسط اعضای فعال آن است.

بر این اساس، باشگاه می‌تواند در ادامه فعالیت خود از یک ساختار اولیه آموزشی و پژوهشی به شبکه‌ای تبدیل شود که اعضای آن در مدیریت و توسعه فعالیت‌ها نیز نقش داشته باشند.

تحقق چنین ساختاری، به استمرار فعالیت گروه‌های مطالعاتی، تداوم نشست‌های تخصصی و مشارکت فعال اعضا وابسته خواهد بود. در برنامه اعلام‌شده، این هدف به‌عنوان یکی از چشم‌اندازهای فعالیت باشگاه مطرح شده است.

پیشنهادهای پژوهشگران برای توسعه فعالیت‌ها

در پایان مراسم، اعضای باشگاه نیز پیشنهادهایی برای توسعه فعالیت‌های این مجموعه مطرح کردند. همکاری با NGOهای چینی، تسهیل ورود افراد تازه‌کار به حوزه مطالعات چین و تفکیک مفاهیم حکمرانی و فناوری از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده بود.

این پیشنهادها بخشی از دغدغه‌های اعضای باشگاه درباره چگونگی توسعه فعالیت‌های پژوهشی و افزایش دسترسی پژوهشگران به ظرفیت‌های مطالعاتی و ارتباطی حوزه چین را نشان می‌دهد.

همچنین توجه به تفکیک مفاهیم حکمرانی و فناوری می‌تواند در طراحی مسیر مطالعاتی اعضا اهمیت داشته باشد؛ چراکه مطالعه حکمرانی دیجیتال نیازمند توجه همزمان به فناوری و سازوکارهای سیاستگذاری و حکمرانی مرتبط با آن است.

ایجاد شبکه‌ای برای شناخت الگوی حکمرانی دیجیتال چین

راه‌اندازی باشگاه فعالان حکمرانی دیجیتال چین را می‌توان در چارچوب تلاش برای ایجاد یک ظرفیت تخصصی در زمینه مطالعه تحولات دیجیتال چین بررسی کرد. این باشگاه از یک سو بر تربیت نیروی انسانی متخصص تمرکز دارد و از سوی دیگر، ایجاد شبکه‌ای از پژوهشگران و کارشناسان را دنبال می‌کند.

انتخاب ۳۵ پژوهشگر از میان بیش از ۲۵۰ رزومه، تعریف دوره یک‌ساله فعالیت، حضور منتورها و اساتید، تشکیل گروه‌های مطالعاتی در ۱۲ حوزه و برگزاری نشست‌های ماهانه، اجزای اصلی مدل فعالیت اعلام‌شده برای این مجموعه هستند.

در صورت تداوم این روند، باشگاه می‌تواند به بستری برای گردآوری و پرورش دانش تخصصی درباره ابعاد مختلف حکمرانی دیجیتال چین تبدیل شود؛ موضوعی که در برنامه این مجموعه از اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی تا داده، الگوریتم‌ها و مدل‌های توسعه فناوری را دربر می‌گیرد.

در نهایت، چشم‌انداز اعلام‌شده برای باشگاه، تربیت دست‌کم ۱۰ کارشناس متخصص در سال نخست و حرکت تدریجی به سمت ساختاری مستقل است؛ رویکردی که بر ایجاد ظرفیت انسانی و پژوهشی در حوزه مطالعات حکمرانی دیجیتال چین تأکید دارد.