مهمانان نشست ترسیمی برای آینده شورای عالی فضای مجازی چه گفتند؟
بهدنبال تغییرات سریع فضای مجازی و ورود فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و پلتفرمهای جدید، آینده و جایگاه شورای عالی فضای مجازی بار دیگر محل بحث قرار گرفته است. در نشستی با حضور جمعی از کارشناسان، عملکرد بیش از یک دهه این شورا، نسبت آن با دولت و مجلس، تعدد نهادهای تصمیمگیر و فاصله میان سیاستگذاری و اجرا بررسی شد.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فضای مجازی، در نشست روز شنبه ۲۴ مرداد که در ساختمان مرکز ملی فضای مجازی برگزار شد، بر ضرورت مرور تجربه بیش از یک دهه گذشته برای تصمیمگیری درباره آینده فضای مجازی تأکید شد؛ چرا که این فضا دیگر همان چیزی نیست که چند سال پیش بود. گسترش پلتفرمها، ظهور هوش مصنوعی، تغییر سبک زندگی و وابستگی بیشتر مردم به خدمات آنلاین، مرزهای سیاستگذاری در این حوزه را فراتر از مسائل فنی اینترنت برده است.
اختلاف بر سر نقش شورای عالی فضای مجازی
احسان کیانخواه ؛ پژوهشگر تنظیم داده و حکمرانی هوشمند؛ در این نشست تأکید کرد که مسئله فضای مجازی را نمیتوان فقط از زاویه فناوری دید.
به گفته او، هر تصمیمی در حوزه فضای مجازی میتواند همزمان آثار اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی داشته باشد. بنابراین، سیاستگذاری در این حوزه نیازمند درک ارتباط میان این بخشهاست.
کیانخواه یکی از چالشهای موجود را مشخص نبودن مرز میان وظایف شورای عالی فضای مجازی و مجلس دانست.
او گفت هنوز بهطور دقیق روشن نیست که شورا باید در چه موضوعاتی سیاستگذاری کند و مجلس در چه مواردی وارد قانونگذاری شود.
او درباره هوش مصنوعی نیز گفت: به نظرش در شرایط فعلی نباید بلافاصله به سراغ قانونگذاری رفت و محدودیت ایجاد کرد؛ بلکه ابتدا باید ظرفیتها و مسائل این فناوری را در سطح سیاستگذاری بررسی کرد.
کیانخواه همچنین ورود شورا به امور اجرایی را یک چالش دانست و گفت: اگر شورا نتواند میان دستگاهها گفتوگو و تفاهم ایجاد کند، ممکن است به جای ایفای نقش سیاستگذاری، خودش وارد اجرا شود.
«نظام شورایی» و چرخه ایجاد شوراهای جدید
محمدرضا عطاردی؛ رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند دانشگاه امام صادق؛ از زاویه دیگری به مسئله نگاه کرد و گفت ایران با تعداد زیادی شورا و کمیته تصمیمگیر روبهروست.
او توضیح داد که در بسیاری از موارد، دستگاههایی که وظایف مشخصی دارند نمیتوانند با یکدیگر هماهنگ شوند. در نتیجه، برای حل این مشکل شورای جدیدی تشکیل میشود. اما پس از مدتی، خود این شورا نیز به یک نهاد تصمیمگیر تبدیل میشود و برای هماهنگی آن، ساختار دیگری شکل میگیرد.
به گفته عطاردی، این روند به یک چرخه تبدیل شده که در نهایت تعداد نهادهای تصمیمگیر را فقط بیشتر میکند.
او البته شورای عالی فضای مجازی را کاملاً مشابه سایر شوراها ندانست و گفت: فضای مجازی حوزهای چندبعدی است که مسائل فنی، حقوقی، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای را همزمان دربرمیگیرد. به همین دلیل، وجود نهادی برای هماهنگ کردن این بخشها ضروری است.
با این حال، عطاردی معتقد است شورای عالی فضای مجازی نیز در سالهای گذشته با مشکلاتی در زمینه جایگاه، حدود اختیارات، تمرکز تصمیمگیری و هماهنگی میان دستگاهها روبهرو بوده است.
نجفپور: مشکل فقط تعدد نهادها نیست
عزیز نجفپور،هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، اما تأکید کرد که نباید صرفاً تعدد نهادها را عامل مشکل در حکمرانی فضای مجازی دانست.
او با اشاره به حکم تشکیل شورای عالی فضای مجازی گفت: هدف از تشکیل این شورا فقط مقابله با آسیبهای فضای مجازی نبوده، بلکه استفاده از فرصتهای این حوزه برای پیشرفت کشور و ارائه خدمات بهتر به مردم نیز در نظر گرفته شده است.
به گفته نجفپور، در ساختار حکمرانی کشور، سیاستگذاری کلان، قانونگذاری، سیاستگذاری اجرایی و اجرا هرکدام جایگاه مشخصی دارند و از آنجا که فضای مجازی تقریباً بر همه حوزهها اثر میگذارد، حضور دستگاهها و نهادهای مختلف در آن طبیعی است.
او گفت مسئله اصلی این است که این نهادها بتوانند در یک مسیر مشخص و بر اساس یک سیاست روشن کنار هم قرار بگیرند.
نجفپور در بخش دیگری از سخنان خود، از آنچه «کودتای خزنده سایبری» نامید به عنوان یکی از عوامل اختلال در حکمرانی فضای مجازی یاد کرد و گفت: بخشی از اختلافات موجود در این حوزه ریشه سیاسی دارد.
حکمرانی آینده؛ از فیلترینگ تا داده و پلتفرمها
نجفپور در ادامه درباره آینده حکمرانی فضای مجازی گفت: پرسشهای اصلی این حوزه بهتدریج در حال تغییر است.
به گفته او، در آینده مسئله فقط این نخواهد بود که یک سرویس یا محتوای خاص مجاز است یا باید مسدود شود؛ بلکه پرسش مهمتر این خواهد بود که چه کسی، با چه دادهای، در چه بستری و با چه الگوریتمی فعالیت میکند.
او «حکمرانی داده» را یکی از محورهای اصلی آینده دانست و پرسشهایی مانند محل تولید و ذخیره دادههای ایرانی، افراد و نهادهای دارای دسترسی به این دادهها و نحوه ایجاد ارزش اقتصادی از آنها را مهم دانست.
نجفپور همچنین گفت شبکه ملی اطلاعات در آینده باید از یک زیرساخت فنی فراتر برود و به یکی از بسترهای اصلی حکمرانی تبدیل شود.
او پیشبینی کرد که در سالهای آینده، حکمرانی پلتفرمها نیز اهمیت بیشتری پیدا کند؛ از پیامرسانها و شبکههای اجتماعی گرفته تا موتورهای جستوجو، بازارگاههای اینترنتی، پلتفرمهای مالی و آموزشی، خدمات ابری و ابزارهای هوش مصنوعی.
او درباره هوش مصنوعی نیز این پرسش را مطرح کرد که اگر ایران خود را دارای یک فرهنگ و تمدن مستقل میداند، هوش مصنوعی متناسب با جامعه ایرانی چه ویژگیهایی باید داشته باشد و دادهها و الگوریتمهای آن بر چه مبنایی شکل بگیرند.
شورای عالی فضای مجازی چه جایگاهی باید داشته باشد؟
بخش دیگری از بحث به جایگاه شورای عالی فضای مجازی در ساختار حکمرانی کشور اختصاص داشت.
در این بخش نشست به شکلگیری ساختارهای موازی در دولتهای مختلف اشاره شد؛ از شوراها و ستادهای مرتبط با فناوری اطلاعات گرفته تا ساختارهایی که در حوزه اقتصاد دیجیتال و ساماندهی فضای مجازی ایجاد شدهاند.
این مسئله این پرسش را به وجود آورده است که شورای عالی فضای مجازی در میان این نهادها دقیقاً چه نقشی دارد و ابزار لازم برای انجام آن نقش را در اختیار دارد یا نه.
محمدصادق نصراللهی ،عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام، نیز با اشاره به عملکرد شورا گفت: این نهاد در برخی حوزهها توانسته سیاستهایی را پیش ببرد و بخشی از این سیاستها در تصمیمگیریهای بعدی مسئولان اثر گذاشته است. با این حال، او تأکید کرد که شورا در بخشهایی نیز با ناکامی روبهرو بوده است.
به گفته نصراللهی، یکی از مشکلات موجود، ضعف گفتوگو میان حاکمیت و نخبگان و همچنین اختلاف بر سر زمانبندی و نحوه اجرای سیاستهاست.
آینده حکمرانی فضای مجازی
مجموع دیدگاههای مطرحشده در این نشست نشان میدهد اختلافنظر درباره شورای عالی فضای مجازی فقط به این پرسش محدود نیست که شورا در سالهای گذشته موفق بوده یا نه. اختلاف اصلی، گستردهتر است: این شورا دقیقاً چه جایگاهی باید داشته باشد، چه اختیاراتی باید در اختیارش باشد، رابطهاش با دولت و مجلس چگونه باید تعریف شود و تا چه اندازه باید در اجرا دخالت کند؟
در عین حال، سخنرانان بر یک واقعیت مشترک تأکید داشتند: فضای مجازی دیگر فقط مسئله اینترنت و فناوری نیست. اقتصاد، فرهنگ، رسانه، سبک زندگی، داده، امنیت و حتی رابطه انسان با فناوری، همگی به این حوزه گره خوردهاند.
به همین دلیل، آینده حکمرانی فضای مجازی نیازمند پاسخ روشن به یک پرسش اساسی است؛ شورای عالی فضای مجازی قرار است صرفاً سیاستگذار باشد، میان دستگاهها هماهنگی ایجاد کند یا برای اجرای تصمیمات خود نیز اختیار و ابزار مشخصی داشته باشد؟
پاسخ به این پرسش میتواند یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده مسیر حکمرانی فضای مجازی در سالهای آینده باشد.
انتهای پیام/