قمار آنلاین؛ بازی پنهان، آسیب آشکار
کارشناسان در پژوهشگاه فضای مجازی ابعاد روانشناختی، حقوقی، فقهی و حکمرانی قمار سایبری را بررسی کردند.
قمار آنلاین دیگر صرفاً یک تخلف اقتصادی یا یک آسیب فردی نیست؛ بلکه به پدیدهای چندوجهی تبدیل شده که از سلامت روان و بنیان خانواده تا نظام حقوقی، اقتصاد و حکمرانی فضای مجازی را تحت تأثیر قرار داده است. کارشناسان معتقدند مقابله با این مسئله، تنها با اقدامات قضایی ممکن نیست و نیازمند سیاستگذاری، پیشگیری، آگاهیبخشی و هماهنگی میان نهادهای مختلف است.
در همین راستا، پژوهشگاه فضای مجازی روز ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ میزبان پنل تخصصی «زیستبوم قمار آنلاین؛ از انگیزههای فردی تا الزامات حکمرانی فضای مجازی» بود. این نشست با حضور سید آرش وکیلیان، مهدی امیری، مسعود چینیفروشان، محمدحسین عبدی، سید درید موسوی مجاب و اسلام فتحی برگزار شد و ابعاد روانشناختی، حقوقی، فقهی، رسانهای و اجتماعی قمار آنلاین مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
قمار آنلاین؛ صنعتی مبتنی بر فریب
اسلام فتحی با اشاره به تفاوت قمار سنتی و قمار آنلاین، تأکید کرد که پلتفرمهای شرطبندی با طراحی مهندسیشده، کاربران را به چرخهای از بردهای مقطعی و باختهای سنگین وارد میکنند. به گفته او، این پدیده تنها به زیان مالی محدود نمیشود، بلکه به فروپاشی خانوادهها، افزایش طلاق و خروج سرمایه از کشور نیز دامن میزند.
خلأهای حقوقی در حمایت از قربانیان
سید درید موسوی مجاب معتقد است نظام حقوقی کشور هنوز متناسب با پیچیدگیهای قمار سایبری بهروزرسانی نشده است. به گفته او، بسیاری از قربانیان به دلیل نگرانی از تعقیب قضایی، جرأت طرح شکایت ندارند و همین موضوع موجب پنهان ماندن بخش قابل توجهی از جرایم میشود. وی همچنین بر دشواری پیگیری متهمانی که خارج از کشور فعالیت میکنند و ضرورت بازنگری در قوانین این حوزه تأکید کرد.
اعتیادی سریعتر از مواد مخدر
مسعود چینیفروشان با تبیین سازوکارهای روانشناختی قمار آنلاین، این پدیده را نوعی اعتیاد رفتاری دانست که به دلیل تحریک شدید نظام پاداش مغز، با سرعتی بسیار بیشتر از قمار سنتی شکل میگیرد. از نگاه او، دسترسی دائمی، ناشناس بودن کاربران و طراحی هیجانمحور پلتفرمها، قمار را به ابزاری برای فرار از اضطراب و فشارهای روانی تبدیل کرده است.
مهندسی رفتار کاربران در سایتهای شرطبندی
مهدی امیری تأکید کرد که سایتهای قمار با استفاده از تکنیکهای روانشناختی، کاربران را به ادامه بازی ترغیب میکنند. به گفته او، بردهای اولیه، توهم کنترل و وعده ثروت آسان، بخشی از سازوکار این پلتفرمها برای ایجاد وابستگی است. وی همچنین هشدار داد که استفاده از رمز ارزها، حسابهای اجارهای و شبکههای برونمرزی، مقابله با گردانندگان این سایتها را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
نگاه فقهی به قمار در عصر دیجیتال
محمدحسین عبدی با بیان اینکه تحول فناوری، ماهیت قمار را تغییر نداده است، تصریح کرد که از منظر فقه، قمار همچنان مصداق رفتاری آسیبزا و فسادآفرین است. او تأکید کرد مقابله با این پدیده نیازمند همکاری میان فقه، حقوق، روانشناسی و نهادهای فرهنگی است و حل این مسئله با رویکردی تکبعدی امکانپذیر نخواهد بود.
مسئلهای فراتر از یک جرم سایبری
جمعبندی این نشست نشان داد که قمار آنلاین تنها یک تخلف در فضای مجازی نیست، بلکه نمونهای از آسیبهای نوظهور عصر پلتفرمهاست که از فناوری، اقتصاد، روان انسان و خلأهای حکمرانی بهصورت همزمان تغذیه میکند. از نگاه کارشناسان، کاهش این آسیب مستلزم ارتقای سواد عمومی، اصلاح قوانین، تقویت نظام پیشگیری و توسعه همکاری میان نهادهای مسئول است؛ زیرا در برابر زیستبوم پیچیده قمار آنلاین، راهحلهای تکبعدی کارآمد نخواهند بود.