از «من کیستم؟» تا «دیگران چگونه مرا می‌بینند؟»

سیدرحیم هاشمی، دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات و مدیرمسئول مجله بازی‌نگار، معتقد است معماری توجه و سازوکارهای الگوریتمی، فرآیند هویت‌یابی نوجوانان را دگرگون کرده‌اند. به گفته او، پرسش سنتی «من کیستم؟» در نسل جدید به «دیگران چگونه مرا می‌بینند؟» تبدیل شده و لایک‌ها، کامنت‌ها و نظام پاداش و تنبیه پلتفرم‌ها به بخشی از سازوکار تربیتی نوجوانان بدل شده‌اند.

او تأکید کرد که الگوریتم‌ها اگرچه مربی نیستند، اما عملاً در جایگاه بازیگران تربیتی قرار گرفته‌اند و بر شکل‌گیری نگرش‌ها و رفتارهای نسل جدید تأثیر می‌گذارند.

نوجوانان در عصر مصرف تجربه

متین محجوب، مدیر اندیشکده امید، با طرح مفهوم «آنلایف» معتقد است مرز میان زندگی آنلاین و آفلاین از میان رفته و نوجوانان امروز در یک زیست کاملاً پلتفرمی رشد می‌کنند. از نگاه او، مسئله اصلی جایگزینی «تجربه‌های بدلی» به جای تجربه‌های واقعی است؛ تجربه‌هایی که بدون هزینه، مقاومت و مواجهه با واقعیت شکل می‌گیرند.

محجوب هشدار داد که هوش مصنوعی با شخصی‌سازی افراطی محتوا، جهان هر فرد را به ویترینی اختصاصی تبدیل می‌کند؛ وضعیتی که می‌تواند قدرت تشخیص و انتخاب مستقل را تضعیف کند. به باور او، چالش اصلی آینده این است که تشخیص دهیم خواسته‌های نوجوانان تا چه اندازه حاصل انتخاب آگاهانه و تا چه اندازه محصول طراحی الگوریتم‌هاست.

تربیت بدون گفت‌وگو ممکن نیست

مجید مجیدی، مدیر مرکز تولیدات ادبی ـ هنری حوزه هنری، مسئله را از منظر تربیتی بررسی کرد. او معتقد است نوجوانان امروز پاسخ بسیاری از پرسش‌های خود را از موتورهای جست‌وجو و هوش مصنوعی دریافت می‌کنند و همین موضوع بر فرآیند هویت‌یابی و شکل‌گیری سبک زندگی آن‌ها اثر گذاشته است.

مجیدی راهکار را نه در محدودسازی صرف، بلکه در گفت‌وگوی مستقیم با نسل جدید می‌داند. به اعتقاد او، والدین و مربیان باید مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، همدلی و تجربه‌های واقعی و آفلاین را تقویت کنند و پیش از آنکه نقش راهنما را برعهده بگیرند، جهان نوجوانان را به‌درستی بشناسند.

بازاندیشی در مفهوم صیانت

فاطمه فدایی، روان‌درمانگر کودک و نوجوان، بر ضرورت بازنگری در نگاه رایج به نسل‌های جدید تأکید کرد. به گفته او، استفاده از برچسب‌هایی مانند نسل زد، آلفا یا نسل AI گاه بیش از آنکه به فهم نوجوانان کمک کند، شکاف میان نسل‌ها را عمیق‌تر می‌کند.

فدایی معتقد است صیانت فرهنگی در عصر پلتفرم‌ها بدون شنیدن صدای نوجوانان و شناخت نیازهای واقعی آن‌ها ممکن نیست. از نگاه او، بسیاری از سیاست‌ها و برنامه‌های تربیتی همچنان بر اساس پیش‌فرض‌های بزرگسالان طراحی می‌شوند، نه واقعیت‌های زندگی نسل جدید.

صیانت در عصر الگوریتم؛ مسئله‌ای فراتر از محدودسازی

اگرچه سخنرانان از منظرهای متفاوتی به موضوع نگاه کردند، اما در یک نکته اشتراک نظر داشتند: نسل جدید صرفاً مصرف‌کننده فناوری نیست، بلکه بخشی از رشد، هویت و جهان‌بینی خود را در بستر پلتفرم‌ها و هوش مصنوعی شکل می‌دهد.

برآیند این نشست نشان می‌دهد که صیانت شناختی و فرهنگی در عصر هوش مصنوعی دیگر صرفاً به معنای کنترل محتوا نیست؛ بلکه مستلزم تقویت قدرت تشخیص، تفکر انتقادی و ایجاد گفت‌وگویی مؤثر میان نسل جدید و نهادهای تربیتی است. چالشی که آینده آن، بیش از هر زمان دیگری به نحوه مواجهه ما با الگوریتم‌ها و پلتفرم‌ها گره خورده است.