تأکید بر ضرورت پژوهش عمیق درباره الگوی چینی
در آیین افتتاحیه، حجتالاسلام والمسلمین میثم غلامی، سرپرست پژوهشگاه فضای مجازی، با اشاره به کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزه حکمرانی دیجیتال، بر ضرورت انجام پژوهشهای عمیق و مستمر درباره مدل حکمرانی فضای مجازی چین تأکید کرد. وی با بیان اینکه اینترنت جهانی واحد در حال تضعیف است، اظهار داشت کشورها به دنبال بازطراحی الگوهای امنیت سایبری و تعریف مدلهای جدید حکمرانی هستند.
غلامی همچنین با اشاره به تبدیل شدن پلتفرمها به ابزار قدرت، ساماندهی تنظیمگری پلتفرمها در ایران را ضروری دانست و نسبت به تحول در اخلاق فناوری هشدار داد. به گفته وی، اخلاق فناوری از سطح توصیههای غیرالزامآور عبور کرده و نیازمند تدوین قواعد الزامآور و بومیسازی چارچوبهای مقرراتی است.
انتقال مرجعیت اینترنت به ساختار حزبی در چین
در نشست تخصصی این مدرسه، مهیار نادری، مشاور مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت، با تشریح تحولات ساختاری در چین اعلام کرد هدایت کلان فضای مجازی این کشور مستقیماً تحت نظارت عالیترین سطوح حزبی قرار گرفته و نقش حزب کمونیست چین از سال ۲۰۱۸ در سیاستگذاری این حوزه پررنگتر شده است.
وی با اشاره به عملکرد اداره فضای مجازی چین (CAC) گفت این نهاد در سال ۲۰۲۳ بیش از ۲۰ میلیارد محتوای غیرقانونی را حذف و با میلیونها حساب کاربری متخلف برخورد کرده است. به گفته نادری، حمایت هدفمند دولت از پلتفرمهای بومی، زمینه رشد جهانی شرکتهایی مانند Tencent را فراهم کرده است.
سیاست دوگانه چین؛ توسعه هدایتشده همراه با کنترل سختگیرانه
محمد حمزهای، دبیر میز مطالعات چین، در ادامه با تبیین سیاست دوگانه پکن در حکمرانی اینترنت اظهار کرد مدل چینی بر توسعه هدایتشده در کنار کنترل سختگیرانه و اولویت ثبات سیاسی استوار است. وی با اشاره به پروژه «سپر طلایی»، روند تحول اینترنت چین را از زیرساخت دانشگاهی تا تمرکز حاکمیتی و حذف بازیگران خارجی تشریح کرد.
به گفته وی، تشکیل اداره فضای مجازی چین نقطه پایان مدیریت جزیرهای در این کشور بود و با یکپارچهسازی تصمیمگیری، وزارتخانهها و شرکتهای فناوری در مسیر اهداف ملی همسو شدند. حمزهای همچنین به سه ستون قانونی حکمرانی داده در چین شامل قانون امنیت سایبری چین، قانون امنیت داده و قانون حفاظت از اطلاعات شخصی اشاره کرد و آن را نشانه گذار به حکمرانی قانونمند دانست.
مقایسه رویکرد چین و اروپا در حکمرانی هوش مصنوعی
در نشست عصر روز نخست، سعید سید آقا بنیهاشمی با تأکید بر ضرورت حکمرانی جامع هوش مصنوعی، این حوزه را فراتر از نظارت فنی و ناظر بر کل چرخه حیات فناوری دانست. وی نسبت به ریسکهایی چون سوگیری، نقض حریم خصوصی و فقدان شفافیت هشدار داد و مقایسهای میان رویکرد امنیتمحور چین و الگوی حقوقمحور اتحادیه اروپا ارائه کرد. به گفته وی، حکمرانی هوش مصنوعی ضرورتی راهبردی برای ایجاد توازن میان توسعه فناوری و مهار مخاطرات آن است.
بررسی نظام مالی و بانکی چین
در دومین روز این مدرسه، دکتر قاهری، رئیس اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین، با تشریح نقش محوری بانک خلق چین در مهار تورم، به راهبرد تفکیک یوان داخلی (CNY) و بینالمللی (CNH) اشاره کرد. وی همچنین عملکرد بانکهای تخصصی موسوم به «چهار بزرگ» از جمله بانک کشاورزی چین را نمونهای از تخصصگرایی و کنترل خلق اعتبار دانست.
در ادامه، ساختار نظارتی هوشمند کمیسیون تنظیم مقررات بانکی و بیمه چین و بهرهگیری از سیستمهای پشتیبانی تصمیمگیری برای پایش لحظهای عملکرد مدیران تشریح شد. در جمعبندی، حرکت بهسوی بانکداری تخصصی، تقویت نهادهای نظارتی مستقل و استقرار زیرساختهای هوشمند نظارتی بهعنوان راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح نظام مالی ایران مطرح شد.
توسعه سامانه CIPS و چشمانداز همکاری با ایران
در بخش دیگری از نشست، محمدمهدی خدابخش، مسئول بخش چین اندیشکده حکمرانی هوشمند، به معرفی سامانه پرداخت بینبانکی فرامرزی چین (CIPS) پرداخت که در اکتبر ۲۰۱۵ توسط بانک خلق چین راهاندازی شد. وی اعلام کرد حجم تراکنشهای این سامانه در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۷۵ تریلیون یوآن رسیده و شبکه آن شامل ۱۹۳ عضو مستقیم و ۱۵۷۳ عضو غیرمستقیم است.
به گفته وی، عضویت ایران در CIPS میتواند بستر توسعه روابط مالی یوآنی و تسهیل تجارت با برخی کشورهای همسو از جمله اندونزی و مالزی را فراهم کند، هرچند چالشهای فنی، حقوقی و تحریمی در این مسیر وجود دارد.
گذار چین به استراتژی «نفوذ عمیق» دیجیتال
دکتر علیرضا جاوید عربشاهی در این مدرسه با تشریح تحول راهبرد دیجیتال چین، از گذار این کشور به استراتژی «نفوذ عمیق» سخن گفت؛ رویکردی مبتنی بر ایجاد قفلشدگی زیرساختی در بازارهای هدف. وی پلتفرمهایی چون TikTok را نمونه نفوذ الگوریتمی، Shein را الگوی محلیسازی دادهمحور، Xiaomi را سازنده زیستبوم دیجیتال یکپارچه و Huawei را بازیگر مسلط بر زیرساختهای مخابراتی معرفی کرد.
وی تأکید کرد قدرت در اقتصاد دیجیتال در تملک زیرساخت پردازشی، مقیاس کاربر و راهبرد واحد تنظیمگری نهفته است و ایران برای ارتقای جایگاه خود باید به توسعه زیرساختهای ماژولار و خلق اکوسیستمهای وابسته توجه کند.
حکمرانی دیجیتال در زیست روزمره چین
در نشست پایانی، دکتر امیرمحمد اسماعیلی و مهندس ابراهیم یوسفنژاد با رویکردی تجربهمحور، حکمرانی دیجیتال چین را از منظر «زیست روزمره» بررسی کردند. آنان با اشاره به پلتفرمهایی مانند WeChat و Alipay اظهار داشتند تجمیع خدمات در قالب سوپراپها، علاوه بر تسهیل زندگی کاربران، امکان حکمرانی دادهمحور را فراهم کرده است.
همچنین نمونههایی از مدیریت هوشمند شهری در شهرهایی مانند Shanghai مطرح شد که نشاندهنده پیوند میان فناوری، رفاه و نظم شهری است.
در جمعبندی این مدرسه، تجربه چین نه صرفاً یک پروژه فناورانه، بلکه نمونهای از «حکمرانی زیرساختی» توصیف شد؛ مدلی که در آن رفاه عمومی، نظم و داده در هم تنیده شده و میتواند الهامبخش سیاستگذاری دیجیتال در ایران باشد.