بررسی تجربه چین در طراحی و توسعه یوان دیجیتال در پژوهشگاه فضای مجازی
نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی «حکمرانی دیجیتال چین» با موضوع «بررسی تجربه چین در طراحی و توسعه یوان دیجیتال (e-CNY)» روز یکشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ در پژوهشگاه فضای مجازی برگزار شد. در این نشست، ابعاد مختلف تجربه چین در توسعه پول دیجیتال بانک مرکزی، تحولات نظام پرداخت، ظرفیت‌های زیرساختی و امکان همکاری‌های مالی میان ایران و چین با حضور جمعی از صاحب‌نظران و فعالان این حوزه مورد بررسی قرار گرفت.
در این نشست، محمدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و چین، دکتر محمدسعید شادکار، عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، دکتر مسعود بیرامی، مدیرعامل شرکت یکتا ققنوس پارس و سید سعید موسوی مدنی، رئیس کمیته علمی و فناوری انجمن دوستی ایران و چین، به بیان دیدگاه‌های خود درباره ابعاد اقتصادی، فنی و سیاستی توسعه یوان دیجیتال پرداختند.
یوان دیجیتال و جایگاه چین در اقتصاد جهانی
محمدرضا حریری در تشریح ابعاد اقتصادی و بین‌المللی توسعه یوان دیجیتال، این موضوع را در ارتباط با جایگاه چین در تجارت جهانی و تلاش این کشور برای تقویت نقش پول ملی خود در مبادلات بین‌المللی مورد توجه قرار داد. در این بخش، توسعه زیرساخت‌های مالی مستقل و ایجاد مسیرهای جدید برای تسویه مبادلات تجاری از جمله موضوعات مطرح‌شده بود.
همچنین سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های مهم تسویه پرداخت‌های مرتبط با یوان مورد بررسی قرار گرفت. در این چارچوب، توسعه ابزارهای مالی و پرداختی چین در پیوند با سیاست‌های اقتصادی و تجاری این کشور و گسترش همکاری با شرکای بین‌المللی تحلیل شد.
تجربه اجرایی توسعه پول دیجیتال و چالش‌های کاربردپذیری
دکتر مسعود بیرامی با تکیه بر تجربه اجرایی شرکت یکتا ققنوس پارس در حوزه پول دیجیتال، به روند پیاده‌سازی زیرساخت ریال دیجیتال در تعدادی از بانک‌ها و چالش‌های گسترش استفاده از آن پرداخت.
از محورهای اصلی این بخش، تمایز میان فراهم‌سازی زیرساخت فنی و فراگیر شدن کاربرد پول دیجیتال در میان کاربران و کسب‌وکارها بود. بر این اساس، صرف ایجاد امکان استفاده از کیف‌پول دیجیتال برای استقبال عمومی کافی نیست و باید مزیت‌های مشخصی در مقایسه با ابزارهای متداول پرداخت برای کاربران و فعالان اقتصادی ایجاد شود.
همچنین کاهش هزینه‌های زیرساخت پرداخت، استفاده از ظرفیت تلفن‌های هوشمند و توسعه خدمات مبتنی بر کیف‌پول دیجیتال از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این بخش بود.
تفاوت رویکرد ایران و چین در توسعه پول دیجیتال
از دیگر محورهای نشست، بررسی تفاوت اهداف و رویکردهای ایران و چین در طراحی و توسعه پول دیجیتال بانک مرکزی بود. در این بحث، ریال دیجیتال بیشتر از منظر افزایش تاب‌آوری شبکه پرداخت و توسعه ابزارهای پرداخت داخلی بررسی شد؛ درحالی‌که یوان دیجیتال در چین در چارچوب گسترده‌تری از تحولات اقتصاد دیجیتال، توسعه زیرساخت‌های مالی و تقویت جایگاه بین‌المللی یوان قرار دارد.
همچنین موضوعاتی مانند امکان پرداخت بدون اتصال به شبکه در برخی شرایط، انتقال مستقیم میان کیف‌پول‌ها و نحوه مدیریت حریم خصوصی کاربران مورد توجه قرار گرفت. در این زمینه، الگوی «ناشناس‌بودن مدیریت‌شده» در طراحی یوان دیجیتال و ضرورت ایجاد توازن میان حفظ حریم خصوصی و الزامات نظارتی، از جمله مقابله با پول‌شویی، تشریح شد.
ظرفیت‌های همکاری مالی ایران و چین
بخش دیگری از مباحث نشست به بررسی امکان بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مالی برای تسهیل مبادلات ایران و چین اختصاص داشت. در این بخش، ظرفیت ارتباط میان زیرساخت‌های پول دیجیتال و استفاده از ارزهای ملی در پرداخت‌ها و تسویه‌های مالی مورد بحث قرار گرفت.
همچنین پروژه چندجانبه ام‌بریج (mBridge) به‌عنوان نمونه‌ای از همکاری بین‌المللی در حوزه ارزهای دیجیتال بانک مرکزی و تسویه فرامرزی مورد اشاره قرار گرفت. با این حال، تحقق چنین همکاری‌هایی مستلزم فراهم بودن زیرساخت‌های فنی، مشارکت نهادهای مالی، توافق بر سر چارچوب‌های حقوقی و توجه به ملاحظات اقتصادی و سیاسی است.
در ادامه، بر ضرورت شناخت دقیق منافع و اولویت‌های اقتصادی چین در طراحی همکاری‌های دوجانبه تأکید شد. بر این اساس، بهره‌گیری از تجربه چین نیازمند شناسایی زمینه‌های واقعی همکاری و توجه به تفاوت‌های ساختاری و نهادی دو کشور است.
حکمرانی دیجیتال؛ چارچوبی برای شناخت تجربه چین
در جمع‌بندی مباحث، توسعه یوان دیجیتال به‌عنوان بخشی از روند گسترده‌تر تحول حکمرانی دیجیتال چین مورد توجه قرار گرفت. بر این اساس، بررسی این تجربه صرفاً به شناخت یک فناوری پرداخت محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم مطالعه ارتباط میان زیرساخت‌های مالی، اقتصاد دیجیتال، حکمرانی داده و سیاست‌های کلان اقتصادی است.
همچنین تأکید شد که بهره‌گیری از تجربه چین در سیاست‌گذاری داخلی باید با شناخت زمینه‌های شکل‌گیری این تجربه و ارزیابی تفاوت‌های اقتصادی، نهادی و اجرایی دو کشور همراه باشد.
برگزاری این نشست در چارچوب سلسله‌نشست‌های تخصصی «حکمرانی دیجیتال چین» با هدف بررسی تجربه‌های این کشور در حوزه فناوری‌های نوین و تحلیل پیامدهای آن برای سیاست‌گذاری فضای مجازی و تحولات اقتصاد دیجیتال انجام شد.
