عناوین پژوهشی پیش رو در ۶ محور کلی و با هدف سوق دادن تحقیقات حوزوی از رویکردهای صرفاً کتابخانهای به سمت مطالعات کاربردی و مسئلهمحور در حوزه فناوریهای نوپدیدنظیر هوش مصنوعی و پلتفرمها تنظیم شدهاند تا بستر پاسخگویی انضمامی به مسائل جامعه شبکهای را بر پایه دانش حوزوی فراهم سازند.
محورهای پیشنهادی
۱- بازخوانی نهاد دین و مرجعیت در جهان فناورانه
مطالعه تحول جایگاه روحانیت، مرجعیت دینی و اقتدار معرفتی در عصر هوش مصنوعی و پلتفرمها، و فهم شکلهای نوین ارتباط دین با جامعه.
۲- فهم و تحلیل زیست دینی در محیطهای دیجیتال
بررسی تجربههای دینی، تبلیغ، مناسک و شعائر در فضای مجازی و تأثیر فناوری بر نحوه دینداری، حضور جمعی و معنویت.
۳- بررسی نسبت فناوریهای هوشمند با دانش و متن دینی
مطالعه امکانها و چالشهای استفاده از هوش مصنوعی در تفسیر، تولید و فهم متون مقدس و دانش دینی.
۴- صورتبندی هنجاری و فقهی مسائل نوپدید دیجیتال
بازخوانی مفاهیم حق، مالکیت، مسئولیت و حدود تصرف در موضوعاتی مانند مالکیت فکری، داده و کنشهای دیجیتال.
۵- رصد و گفتوگوی تطبیقی جهانی در حوزه دین و فناوری
مطالعه و تحلیل تولیدات علمی و رویکردهای نظری مراکز پژوهشی جهان در نسبت دین و فناوری و ایجاد پیوند دانشی با آنها.
۶- بازخوانی نظریات و اندیشههای اسلامی فناورستیز و تحلیل ریشههای آن
بررسی انتقادی جریانها و قرائتهای فناورستیز در اندیشه اسلامی و واکاوی ریشههای معرفتی، اجتماعی و تاریخی آنها، بهمنظور فهم زمینههای شکلگیری این رویکردها و نسبتشان با تاریخ تحولات جهان دیجیتال.
عناوین پژوهشی پیشنهادی
۱. تحلیل تأثیر پلتفرمهای پاسخگویی خودکار و دستیاران هوش مصنوعی بر «اقتدار معرفتی» و جایگاه نهاد مرجعیت در جوامع شیعی.
۲. پیامدهای تمرکززدایی از نهاد روحانیت در شبکههای اجتماعی؛ مطالعه جامعهشناختیِ انتقال مرجعیتِ اجتماعی از نهادهای رسمی به اینفلوئنسرهای مذهبی.
۳. بازتعریف مفهوم «اعتماد» و «تقلید» در عصر پلتفرمها؛ میانجیهای دیجیتال چگونه رابطه ساختاری میان مقلد و مرجع را دگرگون میکنند؟
۴. الگوهای تطبیقپذیری نهاد حوزه علمیه با الزامات «جامعه الگوریتمی»؛ بررسی فرصتها و چالشهای گذار از ساختار هرمی به حکمرانی شبکهای.
۵. پدیدارشناسی حضور در مناسک مجازی؛ بررسی تحول تجربه زیسته، درک از زمان و مکان، و امر قدسی در هیئتها و زیارتهای آنلاین.
۶. کالاییشدن دین در «اقتصاد توجه»؛ مطالعه انتقادی سازوکارهای تقلیل مفاهیم دینی به محتوای وایرال در پلتفرمهای اشتراک ویدئو.
۷. تأثیر الگوریتمهای پیشنهادگر و حبابهای فیلتر بر تکثر یا قطبیشدن قرائتهای دینی در میان کاربران شبکههای اجتماعی.
۸. زهد دیجیتال و معنویتگرایی نوین؛ بررسی ظرفیتهای اخلاق اسلامی برای مواجهه با اضافهبار اطلاعاتی، اضطراب دیجیتال و فرسودگی شناختی.
۹. امکانسنجی و محدودیتهای روششناختی بهکارگیری یادگیری ماشین (ML) و پردازش زبان طبیعی (NLP) در فرآیند استنباط فقهی.
۱۰. تحلیل سوگیری الگوریتمی (Algorithmic Bias) در مدلهای زبانی بزرگ آموزشدیده بر کلاندادههای متون اسلامی و پیامدهای آن در بازتولید دانش دینی.
۱۱. تحول هستیشناختی متن مقدس در عصر دیجیتال؛ چگونه ابزارهای جستجوی هوشمند و گرافهای دانشی، شبکه معنایی و روشهای فهم قرآن را تغییر میدهند؟
۱۲. صورتبندی فقهی حق، مالکیت و حریم خصوصی بر دادههای شخصی در اقتصاد پلتفرمی با تکیه بر قواعد فقهی مانند قاعده لاضرر و تسلیط.
۱۳. چالشهای فقهی حقوق مؤلف و مالکیت فکری در آثارِ تولیدشده توسط هوش مصنوعی مولد و پیامدهای آن برای اقتصاد دانش.
۱۴. تحلیل فقهی-حقوقیِ مسئولیت مدنی و کیفری هوش مصنوعی مولد در صورت بروز خطا یا خسارت مالی و جانی.
۱۵. مطالعه تطبیقی رویکرد الاهیات کاتولیک و الاهیات شیعی به مسئله «اخلاق هوش مصنوعی»؛ با تأکید بر تحلیل انتقادی سند «فراخوان رم (Rome Call)».
۱۶. چالشهای الاهیاتیِ جنبش «ترابشریت (Transhumanism)» چو مسئله کمال انسان؛ مقایسه انسانشناسی اسلامی با رویکردهای رایج در دره سیلیکون.
۱۷. تحلیل گفتمان مراکز پژوهشی غرب در مواجهه با دوراهیهای اخلاقیِ فناوریهای شناختی-زیستی و ظرفیتسنجی مشارکت فقه اسلامی در این گفتوگوهای جهانی.
۱۸. تبارشناسی جریانهای فناورستیز در اندیشه معاصر اسلامی؛ واکاوی تأثیر مکتب سنتگرایی امثال رنه گنون و سید حسین نصر بر شکلگیری ادبیات بدبینانه حوزوی.
۱۹. نقد معرفتشناختی «جبرگرایی فناورانه (Technological Determinism)» در آرای اندیشمندان مسلمان؛ گذر از دوگانه ابزارانگاریِ محض و ذاتگرایی فناوری.
